Eindelijk. Op 7 mei in de bioscoop én op tv en voor iedereen te zien: Vergeven of Vergelden, de nieuwe film van regisseur Anneloor van Heemstra. Als een soort nikkelen Nelis, voor de jongeren onder ons dat is een one-man-band, een persoon die in hen eentje met mond, voeten en handen de muziek van een heel orkest maakt, is Anneloor de regisseur, camera persoon, geluidsmens, productieleider, de sociale cohesie en mediator van deze film over de advocaten Wikke Monster en Klaartje Freeke. Deze twee strafrechtadvocaten zijn de eerste, en nog steeds de enige advocaten in Nederland die werken volgens de Restorative Justice methode; ze houden zich niet alleen bezig met de schuldvraag van hun cliënten, dat kunnen daders en slachtoffers zijn, maar kijken samen met hen naar de impact van wat er is gebeurd, wat is er kapot gegaan en hoe kan dat geheeld worden?

Van de rechtspraak zoals die nu is ingericht wordt niemand beter, zeggen Freeke en Monster. Na jarenlang als strafpleiters voor grote advocatenkantoren gewerkt te hebben, wijden zij zich nu aan het menselijker maken van ons rechtssysteem. In plaats van een primaire focus op een zo laag mogelijke straf of een wraakzuchtige genoegdoening voor slachtoffers, staan voor hen compassie en een persoonlijke aanpak voorop. De eerste vragen die Freeke en Monster hun cliënten stellen, gaan niet over de feiten, maar over persoonlijke achtergronden. Zoals Monster in de film zegt: “Ik kruip helemaal in de huid van mijn cliënt. En ik neem mijn cliënt bloedserieus. Het maakt mij geen reet uit of het een draaideurcrimineel uit Polen is of een CEO. En ik neem die zielige jeugd bloedserieus. Niet om iets te vergoelijken. Maar het leven kan echt meedogenloos zijn. En in het strafrecht kom je vaak mensen tegen die met die meedogenloosheid oog in oog hebben gestaan.” Gaandeweg de gesprekken blijkt dat alle cliënten vooral erkenning willen voor het leed dat hen is aangedaan of overkomen. Ze willen zich gehoord, gezien en veilig voelen binnen het rechtssysteem. Als die erkenning komt, ontstaat er ruimte om naar hun eigen aandeel te kijken, verdwijnt veelal de behoefte aan wraak en kan het soms zelfs tot verzoening komen.

Van Heemstra filmde twee jaar lang de advocaten en hun cliënten en in de film wordt lief en leed van hen allen met haar gedeeld. De cliënten zijn kwetsbaar en dichtbij in de gesprekken met hun advocaten en rechters. We zien hun zoektocht naar inzicht in hun handelen. De film laat prachtig zien hoe de hiërarchie en macht van het rechtsysteem zich vertaald in afstand, gebouwen opgetuigd in marmer, hiërarchie en hoge stoelen voor de belangrijkste mensen. Yulisa, nabestaande moord, meneer Koopman, (de tandpastaman), verdachte van diefstal, Alva, verdachte van roof; we leren hun verhaal, dat we samen met de advocaten bloedserieus nemen, beetje bij beetje kennen en we staan naast hen voor de rechters. De film geeft ons zo de kans om ons af te vragen hoe die kennis van hun leven voor ons meespeelt in de beoordeling van de zaak. Het hart dat de advocaten vanzelfsprekend voor hun werk en cliënten hebben, hebben ze misschien minder voor zichzelf. Dit vak komt met een prijs. Keihard werken en weinig geld. Uiteindelijk maken de advocaten voor zichzelf de balans op.

De rechtsstaat staat onder druk, ook in Nederland. Het is niet het gevoel te houden dat we positie en macht hebben om dit tegen te gaan. Alles lijkt veel groter dan wij zijn. Deze film zoomt in op mensen, cliënten en advocaten die proberen het goed te doen. Eigenlijk heel simpel. Ze hebben een voornemen, een contract met henzelf gemaakt, om de ander te zien en zich te realiseren dat wat die ander ambieert, wil en niet wil, heel veel lijkt op wat jij wil, voor jezelf, de mensen waar je van houdt. Gehoord en gezien worden. Wij wensen iedereen, en onszelf, de advocaten van Alva, de tandpastaman en Yulisa toe.